{"id":488,"date":"2013-11-29T00:00:27","date_gmt":"2013-11-29T00:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/lamtruongphat.com\/?p=488"},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T00:00:00","slug":"nhung-cuoc-chien-ngo-ngan-nhat-the-gioi-ky-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/quynhtramthao.com\/?p=488","title":{"rendered":"Nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn ng\u1edb ng\u1ea9n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi (K\u1ef3 1)"},"content":{"rendered":"<div id=\"baiviet-container\" class=\"text-conent\"> \t\t\t<script type=\"text\/javascript\"><\/script> <\/p>\n<p>Trong l\u1ecbch s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn h\u00e0ng ng\u00e0n cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh n\u1ed5 ra tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi v\u00ec nhi\u1ec1u l\u00fd do v\u00e0 m\u1ee5c \u0111\u00edch kh\u00e1c nhau. V\u1ecb t\u01b0\u1edbng n\u1ed5i ti\u1ebfng William Tecuseh Sherman c\u1ee7a phe Li\u00ean bang Mi\u1ec1n B\u1eafc trong cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn M\u1ef9, v\u1ecb \u201ct\u01b0\u1edbng l\u0129nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a n\u1ec1n qu\u00e2n s\u1ef1 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i\u201d \u0111\u00e3 t\u1eebng th\u1ed1t l\u00ean: \u201cChi\u1ebfn tranh l\u00e0 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c.\u201d<\/p>\n<p>Qu\u1ea3 th\u1eadt, ngo\u00e0i nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh ch\u00ednh ngh\u0129a v\u00ec m\u1ee5c \u0111\u00edch cao c\u1ea3, trong l\u1ecbch s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng thi\u1ebfu nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh phi l\u00fd v\u1edbi nh\u1eefng l\u00fd do v\u00f4 c\u00f9ng ng\u1edb ng\u1ea9n v\u00e0 n\u1ef1c c\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng h\u1eadu qu\u1ea3 m\u00e0 ch\u00fang \u0111\u1ec3 l\u1ea1i th\u00ec v\u00f4 c\u00f9ng kh\u1ee7ng khi\u1ebfp.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n nay, trong b\u1ed1i c\u1ea3nh th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eabn \u0111ang ch\u1ee9ng ki\u1ebfn nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh \u0111\u1eabm m\u00e1u n\u1ed5 ra \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i v\u00e0 nguy c\u01a1 n\u1ed5 ra chi\u1ebfn tranh v\u1eabn c\u00f2n hi\u1ec3n hi\u1ec7n \u1edf nhi\u1ec1u khu v\u1ef1c, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1edf ch\u00e2u \u00c1-Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, ch\u00fang t\u00f4i xin gi\u1edbi thi\u1ec7u v\u1edbi b\u1ea1n \u0111\u1ecdc nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh phi l\u00fd v\u00e0 ng\u1edb ng\u1ea9n nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t t\u00e0n b\u1ea1o v\u00e0 v\u00f4 ngh\u0129a c\u1ee7a chi\u1ebfn tranh.<\/p>\n<\/p>\n<p><span style=\"color:#800000;\"><strong>1. Cu\u1ed9c chi\u1ebfn chi\u1ebfc gh\u1ebf v\u00e0ng (1900)<\/strong><\/span><\/p>\n<p>M\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn mang l\u1ea1i \u0111au th\u01b0\u01a1ng cho c\u1ea3 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 c\u01b0\u1edbp \u0111i sinh m\u1ea1ng c\u1ee7a h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 v\u00ec \u00fd mu\u1ed1n ng\u00f4ng cu\u1ed3ng c\u1ee7a m\u1ed9t vi\u00ean Th\u1ee7 hi\u1ebfn.<\/p>\n<p><em><strong>Cu\u1ed9c chi\u1ebfn b\u00f9ng n\u1ed5 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>V\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 19, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ashanti \u1edf b\u1edd bi\u1ec3n ph\u00eda t\u00e2y ch\u00e2u Phi (n\u01b0\u1edbc Ghana hi\u1ec7n nay) th\u1edd ph\u1ee5ng m\u1ed9t chi\u1ebfc gh\u1ebf b\u1eb1ng v\u00e0ng. Chi\u1ebfc gh\u1ebf n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd coi l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1nh v\u1eadt, l\u00e0 n\u01a1i tr\u00fa ng\u1ee5 c\u1ee7a quy\u1ec1n l\u1ef1c th\u1ee7 l\u0129nh v\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 v\u1eadt thi\u00eang t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho linh h\u1ed3n c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Ashanti c\u0169ng nh\u01b0 linh h\u1ed3n c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ebft, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111ang s\u1ed1ng v\u00e0 c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a ra \u0111\u1eddi \u1edf v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u00e0y.<\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" class=\"news-image\" alt=\"Nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn ng\u1edb ng\u1ea9n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi (K\u1ef3 1) - 1\" onclick=\"return openNewImage(this, '')\" src=\"http:\/\/stream08.24h.com.vn\/upload\/4-2013\/images\/2013-11-26\/1385477609-ashanti.jpg\" width=\"500\" \/><\/p>\n<p align=\"center\" style=\"color:#0000FF;font-style:italic;text-align:center;\">L\u1ec5 r\u01b0\u1edbc chi\u1ebfc gh\u1ebf v\u00e0ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ashanti<\/p>\n<p>N\u0103m 1896, th\u1ef1c d\u00e2n Anh \u0111\u1ed5 b\u1ed9 v\u00e0 x\u00e2m chi\u1ebfm v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u00e0y, \u0111\u00e1nh b\u1ea1i \u0111\u1ea1o qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 c\u1ee7a vua Ashanti, sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e0y \u00f4ng n\u00e0y t\u1edbi h\u00f2n \u0111\u1ea3o Seychelles xa x\u00f4i, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Ashanti r\u01a1i v\u00e0o t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u201cr\u1eafn m\u1ea5t \u0111\u1ea7u\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0i Frederick Hodgson, vi\u00ean Th\u1ee7 hi\u1ebfn \u0111\u1ea7y quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a Anh \u0111\u00e3 t\u1edbi v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u1ec3 gi\u00fap ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf \u0111\u00e2y \u201ckhai s\u00e1ng v\u0103n minh\u201d theo c\u00e1ch m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi da tr\u1eafng lu\u00f4n mu\u1ed1n l\u00e0m v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u00e1c n\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c \u0111\u1ecba.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn th\u00e1ng 3\/1900, \u00f4ng Hodgson \u0111\u1ebfn th\u1ee7 \u0111\u00f4 Ashanti v\u00e0 tuy\u00ean b\u1ed1 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf \u0111\u00e2y r\u1eb1ng v\u00ec to\u00e0n b\u1ed9 v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 tr\u1ecb v\u00ec c\u1ee7a N\u1eef ho\u00e0ng Anh th\u1ebf n\u00ean \u00f4ng ta y\u00eau c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trao l\u1ea1i cho m\u00ecnh chi\u1ebfc gh\u1ebf v\u00e0ng n\u00e0y \u0111\u1ec3 \u00f4ng ta c\u00f3 th\u1ec3 ng\u1ed3i l\u00ean \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Ashanti c\u00f3 m\u1eb7t t\u1ea1i \u0111\u00e2y s\u1eefng s\u1edd im l\u1eb7ng tr\u01b0\u1edbc y\u00eau c\u1ea7u k\u1ef3 d\u1ecb mang t\u00ednh mi\u1ec7t th\u1ecb n\u00e0y c\u1ee7a v\u1ecb Th\u1ee7 hi\u1ebfn \u0111\u1ed1i v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 di s\u1ea3n c\u1ee7a m\u00ecnh, th\u1ebf n\u00ean sau khi b\u00e0i di\u1ec5n v\u0103n c\u1ee7a Hodgson k\u1ebft th\u00fac, h\u1ecd \u0111\u1ed3ng lo\u1ea1t lao v\u1ec1 nh\u00e0 v\u00e0 l\u00f4i ra b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1ee9 v\u0169 kh\u00ed n\u00e0o m\u00e0 h\u1ecd t\u00ecm th\u1ea5y. V\u00e0 th\u1ebf l\u00e0 Cu\u1ed9c chi\u1ebfn Chi\u1ebfc Gh\u1ebf V\u00e0ng n\u1ed5 ra.<\/p>\n<p><em><strong>\u0110i\u1ec1u g\u00ec x\u1ea3y ra ti\u1ebfp theo?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Th\u1ee7 hi\u1ebfn Hodgson \u0111i\u1ec1u m\u1ed9t v\u00e0i \u0111\u01a1n v\u1ecb l\u00ednh \u0111\u1ebfn canh gi\u1eef chi\u1ebfc gh\u1ebf v\u00e0ng n\u00e0y, v\u00e0 khi \u0111\u1ebfn n\u01a1i, h\u1ecd v\u00f4 c\u00f9ng ng\u1ea1c nhi\u00ean khi ph\u1ea3i h\u1ee9ng ch\u1ecbu \u0111\u1ee3t t\u1ea5n c\u00f4ng m\u00e3nh li\u1ec7t c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n do b\u00e0 Yaa Asantewaa (m\u1eb9 c\u1ee7a v\u1ecb vua b\u1ecb l\u01b0u \u0111\u00e0y) ch\u1ec9 huy.<\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" class=\"news-image\" alt=\"Nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn ng\u1edb ng\u1ea9n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi (K\u1ef3 1) - 2\" onclick=\"return openNewImage(this, '')\" src=\"http:\/\/stream08.24h.com.vn\/upload\/4-2013\/images\/2013-11-26\/1385477609-131123115224__71299031_chin.jpg\" \/><\/p>\n<p align=\"center\" style=\"color:#0000FF;font-style:italic;text-align:center;\">T\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e0i c\u1ee7a b\u00e0 Yaa Asantewaa t\u1ea1i Ghana ng\u00e0y nay<\/p>\n<p>\u0110\u1ed9i h\u00ecnh l\u00ednh Anh n\u00e0y g\u1ea7n nh\u01b0 b\u1ecb x\u00f3a s\u1ed5 ho\u00e0n to\u00e0n, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng s\u00f3t t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch quay tr\u1edf v\u1ec1 doanh tr\u1ea1i \u1edf Kumasi v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng c\u1ea7m c\u1ef1 trong m\u1ed9t ph\u00e1o \u0111\u00e0i nh\u1ecf. B\u00e0 Yaa Asantewaa \u0111\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ed9i qu\u00e2n c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ebfn <a href='http:\/\/www.24h.com.vn\/'>bao<\/a> v\u00e2y ph\u00e1o \u0111\u00e0i n\u00e0y trong su\u1ed1t 3 th\u00e1ng r\u01b0\u1ee1i v\u1edbi l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng l\u00ean t\u1edbi 12.000 ng\u01b0\u1eddi. Qu\u00e2n Anh chui r\u00fac trong ph\u00e1o \u0111\u00e0i ch\u1eadt h\u1eb9p trong ho\u00e0n c\u1ea3nh r\u1ea5t kh\u1ed1n kh\u1ed5 v\u00e0 ch\u1edd \u0111\u1ee3i c\u1ee9u vi\u1ec7n trong tuy\u1ec7t v\u1ecdng.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee9u vi\u1ec7n g\u1ed3m v\u00e0i ng\u00e0n qu\u00e2n d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ec9 huy c\u1ee7a thi\u1ebfu t\u00e1 James Willcocks v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 v\u0169 kh\u00ed hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn n\u01a1i v\u00e0 xuy\u00ean th\u1ee7ng v\u00f2ng v\u00e2y c\u1ee7a qu\u00e2n Ashanti. Cu\u1ed1i c\u00f9ng h\u1ecd c\u0169ng \u0111\u00e1nh b\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng n\u1ed5i d\u1eady v\u00e0o ng\u00e0y 14\/7\/1900 v\u00e0 gi\u1ea3i v\u00e2y cho ph\u00e1o \u0111\u00e0i. L\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb v\u00e2y h\u00e3m b\u00ean trong ph\u00e1o \u0111\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i c\u1ee9u trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ea1n ki\u1ec7t th\u1ef1c ph\u1ea9m v\u00e0 \u0111\u1ea1n d\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" class=\"news-image\" alt=\"Nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn ng\u1edb ng\u1ea9n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi (K\u1ef3 1) - 3\" onclick=\"return openNewImage(this, '')\" src=\"http:\/\/stream08.24h.com.vn\/upload\/4-2013\/images\/2013-11-26\/1385477609-ashanti-war.jpg\" \/><\/p>\n<p align=\"center\" style=\"color:#0000FF;font-style:italic;text-align:center;\">L\u00ednh Anh t\u1ea5n c\u00f4ng c\u00e1c chi\u1ebfn binh Ashanti<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 tr\u1ea3 th\u00f9 cho s\u1ef1 \u201ch\u1ed7n x\u01b0\u1ee3c\u201d n\u00e0y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ashanti, trong nh\u1eefng th\u00e1ng ti\u1ebfp theo c\u1ee7a m\u00f9a h\u00e8 n\u0103m \u0111\u00f3, Willcocks \u0111\u00e3 ra l\u1ec7nh t\u00e0n s\u00e1t nhi\u1ec1u ng\u00f4i l\u00e0ng trong v\u00f9ng, san ph\u1eb3ng c\u00e1c khu d\u00e2n c\u01b0 v\u00e0 chi\u1ebfm \u0111o\u1ea1t \u0111\u1ea5t \u0111ai c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ashanti.<\/p>\n<p><em><strong>Ai gi\u00e0nh th\u1eafng l\u1ee3i trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn n\u00e0y?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi Ashanti b\u1ecb thua tr\u00ean chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng v\u1edbi con s\u1ed1 th\u01b0\u01a1ng vong l\u00ean t\u1edbi tr\u00ean 2000 ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi Ashanti v\u1eabn tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111\u00e3 gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng l\u1ee3i trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn n\u00e0y, b\u1edfi m\u1ed9t l\u1ebd \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Anh \u0111\u00e3 kh\u00f4ng bao gi\u1edd ng\u1ed3i l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfc gh\u1ebf v\u00e0ng thi\u00eang li\u00eang c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<\/p>\n<p><span style=\"color:#800000;\"><strong>2. Cu\u1ed9c chi\u1ebfn C\u1ed9t c\u1edd (1845-1846)<\/strong><\/span><\/p>\n<p>Cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh quy\u1ebft li\u1ec7t gi\u1eefa qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Anh v\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n New Zealand, m\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a c\u1ea3 cu\u1ed9c chi\u1ebfn ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t chi\u1ebfc&#8230; c\u1ed9t c\u1edd.<\/p>\n<p><em><strong>Cu\u1ed9c chi\u1ebfn n\u1ed5 ra nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>N\u0103m 1840, l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng vi\u1ec5n chinh c\u1ee7a th\u1ef1c d\u00e2n Anh v\u00e0 c\u00e1c b\u1ed9 t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi Maori \u1edf New Zealand k\u00fd Hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc Waitangi, v\u00e0 \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 c\u01a1 s\u1edf ph\u00e1p l\u00fd \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi Anh \u0111\u1eb7t ch\u00e2n \u0111\u1ebfn New Zealand, v\u00e0 ng\u00e0y nay hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc n\u00e0y v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 t\u00e0i li\u1ec7u l\u1eadp n\u00ean qu\u1ed1c gia n\u00e0y.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean c\u00e1c b\u00ean tham gia hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc l\u1ea1i c\u00f3 c\u00e1ch hi\u1ec3u r\u1ea5t kh\u00e1c nhau v\u1ec1 v\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y. Ng\u01b0\u1eddi Maori tin r\u1eb1ng hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u1ea3m b\u1ea3o cho h\u1ecd ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1edf h\u1eefu \u0111\u1ea5t \u0111ai v\u00e0 g\u00ecn gi\u1eef c\u00e1c phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n c\u1ed5 x\u01b0a c\u1ee7a m\u00ecnh. Trong khi \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi Anh l\u1ea1i cho r\u1eb1ng hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc n\u00e0y \u0111\u00e3 m\u1edf ra c\u00e1nh c\u1eeda \u0111\u1ec3 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 \u1ed3 \u1ea1t di c\u01b0 \u0111\u1ebfn mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t m\u1edbi n\u00e0y. Ng\u00e0y 21\/5\/1840, New Zealand ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Anh, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 h\u1ecd chuy\u1ec3n th\u1ee7 \u0111\u00f4 \u0111\u1ebfn Auckland, c\u00e1ch th\u1ee7 ph\u1ee7 c\u0169 Waitangi kho\u1ea3ng 200 km.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean th\u1ee7 l\u0129nh Hone Heke, m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean k\u00fd Hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc n\u00e0y l\u1ea1i ng\u00e0y c\u00e0ng t\u1ee9c gi\u1eadn v\u1edbi c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi Anh th\u1ef1c thi nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 k\u00fd. \u00d4ng ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i vi\u1ec7c d\u1eddi th\u1ee7 \u0111\u00f4 \u0111\u1ebfn Aukland c\u0169ng nh\u01b0 vi\u1ec7c vi\u00ean To\u00e0n quy\u1ec1n Anh \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng lo\u1ea1i thu\u1ebf ph\u00ed phi l\u00fd t\u1ea1i Kororareka khi\u1ebfn s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng t\u00e0u \u0111\u00e1nh b\u1eaft c\u00e1 voi gh\u00e9 th\u0103m v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y s\u1ee5t gi\u1ea3m th\u00ea th\u1ea3m.<\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" class=\"news-image\" alt=\"Nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn ng\u1edb ng\u1ea9n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi (K\u1ef3 1) - 4\" onclick=\"return openNewImage(this, '')\" src=\"http:\/\/stream08.24h.com.vn\/upload\/4-2013\/images\/2013-11-26\/1385477609-earlekororareka.jpg\" \/><\/p>\n<p align=\"center\" style=\"color:#0000FF;font-style:italic;text-align:center;\">Th\u1ecb tr\u1ea5n Kororareka, n\u01a1i n\u1ed5 ra Cu\u1ed9c chi\u1ebfn C\u1ed9t c\u1edd<\/p>\n<p>Sau khi ng\u01b0\u1eddi Anh di c\u01b0 \u1ed3 \u1ea1t v\u00e0o \u0111\u00e2y, Kororareka t\u1eeb m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t thanh b\u00ecnh tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u1ea7y r\u1eaby t\u1ec7 n\u1ea1n v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 th\u1ed5 m\u1ecdc l\u00ean nh\u01b0 n\u1ea5m sau m\u01b0a, c\u00e1c qu\u00e1n r\u01b0\u1ee3u v\u00e0 s\u00f2ng b\u1ea1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n d\u00e0y \u0111\u1eb7c v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ee3m r\u01b0\u1ee3u su\u1ed1t ng\u00e0y \u0111\u00e1nh c\u00e3i nhau. Ng\u01b0\u1eddi Anh c\u0169ng cho d\u1ef1ng l\u00ean trong th\u1ecb tr\u1ea5n n\u00e0y m\u1ed9t c\u1ed9t c\u1edd l\u1edbn v\u00e0 treo c\u1edd Anh nh\u01b0 m\u1ed9t bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho ch\u1ee7 quy\u1ec1n c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1eabn nh\u1ecbn th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, Hone Heke d\u1eabn \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9i qu\u00e2n th\u1ed5 d\u00e2n c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u00e0n v\u00e0o th\u1ecb tr\u1ea5n v\u00e0 \u0111\u1ed1n h\u1ea1 c\u1ed9t c\u1edd n\u00e0y v\u1edbi ng\u1ee5 \u00fd r\u1eb1ng h\u1ecd s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd ch\u1ea5p nh\u1eadn s\u1ef1 cai tr\u1ecb c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Anh c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a c\u1ed9t c\u1edd \u1edf \u0111\u00f3. V\u00e0 th\u1ebf l\u00e0 cu\u1ed9c chi\u1ebfn C\u1ed9t c\u1edd n\u1ed5 ra.<\/p>\n<p><em><strong>\u0110i\u1ec1u g\u00ec x\u1ea3y ra ti\u1ebfp theo?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Ngay l\u1eadp t\u1ee9c, Anh \u0111i\u1ec1u t\u00e0u chi\u1ebfn Sydney v\u1edbi 160 s\u0129 quan v\u00e0 binh l\u00ednh thu\u1ed9c Trung \u0111o\u00e0n 99 t\u1eeb New South Wales \u1edf \u00dac t\u1edbi V\u1ecbnh Qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o. Sau \u0111\u00f3 To\u00e0n quy\u1ec1n Fitz Roy c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee7a Trung \u0111o\u00e0n 96 c\u0169ng t\u1edbi khu v\u1ef1c n\u00e0y tr\u00ean t\u00e0u chi\u1ebfn HMS Hazard. Sau m\u00e0n ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y, To\u00e0n quy\u1ec1n Fitz Roy \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa thu\u1eadn v\u1edbi c\u00e1c b\u1ed9 t\u1ed9c \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 s\u1ebd d\u1ef1ng l\u1ea1i c\u1ed9t c\u1edd c\u1ee7a Anh t\u1ea1i Kororareka.<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean Hone Heke kh\u00f4ng tham gia h\u1ed9i ngh\u1ecb \u0111\u00e0m ph\u00e1n n\u00e0y, v\u00e0 ngay sau khi qu\u00e2n Anh r\u00fat v\u1ec1 Sydney v\u00e0 m\u1ed9t c\u1ed9t c\u1edd m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng l\u00ean, v\u1ecb th\u1ee7 l\u0129nh n\u00e0y quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c th\u00e1ch th\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi Anh b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u1ed1n h\u1ea1 n\u00f3 m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa.<\/p>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" class=\"news-image\" alt=\"Nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn ng\u1edb ng\u1ea9n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi (K\u1ef3 1) - 5\" onclick=\"return openNewImage(this, '')\" src=\"http:\/\/lamtruongphat.com\/imgtin\/nhung-cuoc-chien-ngo-ngan-nhat-the-gioi-.jpg\" \/><\/p>\n<p style=\"color:#0000FF;font-style:italic;text-align:center;\">Hone Heke \u0111\u00edch th\u00e2n \u0111\u1ed1n h\u1ea1 c\u1ed9t c\u1edd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Anh<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 1\/1845, Heke \u0111\u00edch th\u00e2n ch\u1eb7t \u0111\u1ed5 c\u1ed9t c\u1edd Anh \u1edf th\u1ecb tr\u1ea5n Kororareka. Ng\u01b0\u1eddi Anh t\u1ee9c t\u1ed1i c\u1eed m\u1ed9t ph\u00e2n \u0111\u1ed9i g\u1ed3m 30 l\u00ednh thu\u1ed9c Trung \u0111o\u00e0n 96 t\u1edbi \u0111\u00e2y v\u00e0 d\u1ef1ng l\u1ea1i c\u1ed9t c\u1edd v\u00e0 gia c\u1ed1 th\u00eam b\u1eb1ng c\u00e1c \u0111ai s\u1eaft, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t b\u1ed1t g\u00e1c ngay c\u1ea1nh c\u1ed9t c\u1edd. Th\u1ebf nh\u01b0ng ngay s\u00e1ng h\u00f4m sau, h\u1ecd ng\u1ee1 ng\u00e0ng nh\u1eadn ra r\u1eb1ng c\u1ed9t c\u1edd n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1ed1n h\u1ea1 l\u1ea7n th\u1ee9 ba. To\u00e0n quy\u1ec1n Fitz Roy l\u1eadp t\u1ee9c c\u1eed qu\u00e2n t\u0103ng vi\u1ec7n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ed9t c\u1edd n\u00e0y.<\/p>\n<p>L\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng t\u0103ng vi\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1eadt l\u1ef1c \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t t\u00f2a nh\u00e0 ki\u00ean c\u1ed1 b\u00ean c\u1ea1nh l\u00e0m ch\u1ed1t b\u1ea3o v\u1ec7 cho l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng g\u1ed3m 20 l\u00ednh canh. Sau \u0111\u00f3 h\u1ecd mua m\u1ed9t chi\u1ebfc c\u1ed9t bu\u1ed3m c\u1ee7a m\u1ed9t thuy\u1ec1n bu\u00f4n trong c\u1ea3ng v\u00e0 d\u1ef1ng l\u00ean c\u1ed9t c\u1edd th\u1ee9 t\u01b0. M\u1ed9t l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng h\u00f9ng h\u1eadu g\u1ed3m 200 l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c huy \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ed9t c\u1edd m\u1edbi n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u1ede Anh, H\u1ea1 vi\u1ec7n \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng Heke v\u00e0 c\u00e1c chi\u1ebfn binh c\u1ee7a \u00f4ng ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n \u0111\u1ed1n h\u1ea1 c\u1ed9t c\u1edd v\u00e0 ph\u1ea3i \u1edf y\u00ean trong l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a h\u1ecd, b\u1edfi v\u1eady h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a v\u1ecb th\u1ee7 l\u0129nh n\u00e0y c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u1ecb tr\u1eebng ph\u1ea1t. Khi c\u00e1c nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o th\u00f4ng b\u00e1o \u0111i\u1ec1u n\u00e0y v\u1edbi Heke, \u00f4ng kh\u00f4ng h\u1ec1 t\u1ecf ra quan t\u00e2m v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c v\u1ea1ch ra m\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 11\/3\/1845, kho\u1ea3ng 600 chi\u1ebfn binh Maori trang b\u1ecb s\u00fang tr\u01b0\u1eddng, s\u00fang hai n\u00f2ng v\u00e0 r\u00ecu t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o th\u1ecb tr\u1ea5n Kororareka. C\u00e1c chi\u1ebfn binh c\u1ee7a Hone Heke \u0111\u00e3 t\u1ea5n c\u00f4ng tr\u1ea1m g\u00e1c, gi\u1ebft s\u1ea1ch l\u00ednh canh v\u00e0 \u0111\u1ed1n h\u1ea1 c\u1ed9t c\u1edd n\u00e0y l\u1ea7n th\u1ee9 t\u01b0. Sau \u0111\u00f3 h\u1ecd \u0111\u1ed1t g\u1ea7n nh\u01b0 to\u00e0n b\u1ed9 nh\u00e0 c\u1eeda trong th\u1ecb tr\u1ea5n n\u00e0y, khi\u1ebfn c\u01b0 d\u00e2n th\u1ecb tr\u1ea5n h\u1ed1t ho\u1ea3ng s\u01a1 t\u00e1n xu\u1ed1ng t\u00e0u Hazard \u0111ang neo \u0111\u1eadu trong c\u1ea3ng.<\/p>\n<p>Sau v\u1ee5 vi\u1ec7c ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng n\u00e0y, ch\u00ednh quy\u1ec1n th\u1ef1c d\u00e2n h\u1ed1i h\u1ea3 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng binh s\u0129 t\u1eeb 3 trung \u0111o\u00e0n c\u00f9ng nhi\u1ec1u t\u00e0u chi\u1ebfn trang b\u1ecb \u0111\u1ea1i b\u00e1c v\u00e0 b\u1eafn \u0111\u1ea7u b\u1eafn ph\u00e1 c\u00e1c l\u00e0ng m\u1ea1c c\u1ee7a th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf V\u1ecbnh Qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o. C\u00e1c chi\u1ebfn binh th\u1ed5 d\u00e2n c\u1ed1 th\u1ee7 trong c\u00e1c chi\u1ebfn l\u0169y b\u1eb1ng g\u1ed7 v\u00e0 ki\u00ean c\u01b0\u1eddng ch\u1ed1ng tr\u1ea3 c\u00e1c cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a qu\u00e2n Anh.<\/p>\n<p><em><strong>Ai gi\u00e0nh th\u1eafng l\u1ee3i trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn n\u00e0y?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u1eabm m\u00e1u n\u00e0y k\u00e9o d\u00e0i su\u1ed1t 10 th\u00e1ng tr\u1eddi v\u1edbi nh\u1eefng cu\u1ed9c giao tranh quy\u1ebft li\u1ec7t gi\u1eefa c\u00e1c chi\u1ebfn binh c\u1ee7a Heke v\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i th\u1ef1c d\u00e2n Anh. Qu\u00e2n Anh t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch \u0111\u1ec3 d\u1eadp t\u1eaft cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u1ee7a Heke, tuy nhi\u00ean chi\u1ebfn s\u1ef1 v\u1eabn gi\u1eb1ng co v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e2n \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng thua. Thi\u1ec7t h\u1ea1i v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a qu\u00e2n Anh l\u00e0 82 l\u00ednh thi\u1ec7t m\u1ea1ng v\u00e0 164 l\u00ednh b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, trong khi Heke ch\u1ec9 m\u1ea5t 60 chi\u1ebfn binh v\u00e0 80 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn \u0111\u1ea7u n\u0103m 1846, hai b\u00ean nh\u1ea5t tr\u00ed ng\u1eebng b\u1eafn v\u00e0 ch\u00ednh th\u1ee9c ch\u1ea5m d\u1ee9t Cu\u1ed9c chi\u1ebfn C\u1ed9t c\u1edd. Sau cu\u1ed9c chi\u1ebfn n\u00e0y, m\u1eb7c d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi Anh v\u1eabn ki\u1ec3m so\u00e1t ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e3nh th\u1ed5 \u1edf New Zealand, song h\u1ecd kh\u00f4ng bao gi\u1edd d\u00e1m d\u1ef1ng b\u1ea5t c\u1ee9 m\u1ed9t c\u1ed9t c\u1edd n\u00e0o kh\u00e1c \u1edf khu v\u1ef1c n\u00e0y.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">__________________<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><em>M\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u00f3n \u0111\u1ecdc&nbsp;k\u1ef3 2 v\u00e0o t\u1ed1i 29\/10\/2013<\/em><\/p>\n<\/p><\/div>\n<p><\/p>\n<p aligh='right'>Tin t\u1ee9c <a href='http:\/\/lamtruongphat.com' title='van nuoc'>van nuoc<\/a> l\u00e2m tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5ng h\u1ee3p t\u1eeb trang tin <strong>24h<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong l\u1ecbch s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn h\u00e0ng ng\u00e0n cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh n\u1ed5 ra tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi v\u00ec nhi\u1ec1u l\u00fd do v\u00e0 m\u1ee5c \u0111\u00edch kh\u00e1c nhau. V\u1ecb t\u01b0\u1edbng n\u1ed5i ti\u1ebfng William Tecuseh Sherman c\u1ee7a phe Li\u00ean bang Mi\u1ec1n B\u1eafc trong cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn M\u1ef9, v\u1ecb \u201ct\u01b0\u1edbng l\u0129nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a n\u1ec1n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[19],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/488"}],"collection":[{"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/488\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/quynhtramthao.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}